Về một bài thơ linh cảm dạng toán học
Vào giữa tháng 9-1998, tình cờ chúng tôi có trong tay một số bài thơ mà bà Mai Thị Xuyên coi là đã ghi chép được nhờ linh cảm (xem thêm bài “Tiên đoán hay sự trùng hợp ngẫu nhiên?“). Chúng tôi đặc biệt chú ý đến bài “Cân bằng” (đề ngày 26-7-1995) vì nó có chứa một số khái niệm và ký hiệu toán học ẩn dụ. Có thể nói, nếu không biết thêm thông tin bổ trợ thì người đọc hầu như không thể hiểu nội dung của bài thơ đó đề cập đến vấn đề gì. Thật bất ngờ, sau đó mấy năm bà Xuyên đã ghi được một bài thơ khác mà qua đó hé mở “chìa khoá” để giải mã phần nào nội dung của bài “Cân bằng”.
Hoá ra, khía cạnh căn bản của bài “Cân bằng” đề cập đến xu hướng quan hệ quốc tế của Việt Nam sau khi thống nhất đất nước; phương châm trọng yếu để hàn gắn chiến tranh và dựng xây đất nước là mở rộng hợp tác và giao lưu quốc tế nhằm đạt đến sự “cân bằng” nhất định với các nước trên thế giới.
Mở đầu bài thơ, một trong những quy luật phổ biến của tự nhiên và xã hội nói chung đã được chỉ ra bởi hai câu:
Cân bằng đời sống bên nhau,
Gốc nguồn sự sống dài lâu của đời.
Xét một cách tổng thể, hai câu này có ý nghĩa hết sức sâu rộng. Thực vậy, mọi cơ cấu hoặc hệ thống ổn định trong tự nhiên từ các cấu trúc vi mô như nguyên tử hay phân tử cho đến các kết cấu vĩ mô như hệ mặt trời đều được tạo lập và tồn tại ở trạng thái “cân bằng” giữa các lực tương tác. Cũng thế, mọi thực thể xã hội từ tế bào gia đình cho đến phạm vi quốc gia đều khó trở nên bền vững nếu thiếu sự “cân bằng” tương xứng. Đó chính là một quy luật nền tảng của đời sống xã hội toàn cầu hiện nay mà mỗi quốc gia là một thành phần ít nhiều phải lệ thuộc.
Hai câu tiếp theo
Trừ B ta kíp chào người,
Cộng T ta được mọi người chào ta
hầu như vô nghĩa nếu thiếu thông tin bổ sung. Dựa vào “chìa khoá”, hai câu đó được giải mã là: sau khi kết thúc chiến tranh (trừ B), Việt Nam đã kịp thời cử các đoàn đại biểu đi thăm và cảm ơn bầu bạn khắp năm châu, đồng thời không ngừng đẩy mạnh hợp tác và giao lưu quốc tế (cộng T), nhờ vậy các nước cũng đã cử nhiều đoàn đại biểu thăm viếng Việt Nam và tìm kiếm những cơ hội làm ăn lâu dài.
Bằng nỗ lực của mỗi người (A) trong công cuộc xây dựng lại đất nước sau hàng chục năm chiến tranh cùng với sự hợp tác và giao lưu quốc tế, niềm ước mơ về sự ấm no hạnh phúc (M) của nhân dân Việt Nam ngày càng trở nên hiện thực. Điều đó được diễn đạt trong mấy câu:
Vì đời đời lại vì ta,
Tự mình tự một chữ A góp phần.
Trừ B ta chẳng tiếc thân,
Cộng T ta có mọi phần hơn xưa.
M là kết quả ước mơ,
Thay A để lại phất cờ thành Em (M).
Sáu câu tiếp theo của bài thơ thể hiện cụ thể một quy luật phổ biến khác của tự nhiên có ảnh hưởng đến “quỹ đạo” phát triển của mỗi quốc gia; theo đó để đạt đến đỉnh cao của tâm hồn và trí tuệ đòi hỏi phải “cân bằng” một cách đúng đắn các yếu tố đối nghịch muôn hình muôn vẻ:
Theo vòng quy luật tự nhiên,
Con đường xoáy ốc tiến lên không ngừng.
Toán là hai vế cân bằng,
Dương âm, thuận nghịch, giảm tăng, mất còn.
Nối nhau đến đỉnh tâm hồn,
Thành thơ thành nhạc, trí khôn con người.
Có lẽ đoạn kết của bài thơ gồm 6 câu còn lại sau đây diễn tả mối tương quan khăng khít giữa thế giới (X), đất nước (N) và mỗi cá thể (A) cùng với sự lưu ý về nền độc lập thực sự sau khi kết thúc chiến tranh (trừ B) cũng như cần thiết hợp tác và giao lưu quốc tế (cộng T):
X mang tổng thể đất trời,
A là sự sống con người bẩm sinh,
Trừ B vật chất thay hình,
Cộng T để lại để thành sắc hương,
N vừa là tích là thương,
Cũng là một giữa muôn phương tụ về.
Rõ ràng, bài thơ “Cân bằng” chứa đựng một số điều triết lý sâu sắc và nhiều chi tiết khó hiểu. Thuật ngữ “cân bằng” được sử dụng vừa để chỉ một quy luật phổ biến của tự nhiên và xã hội, vừa để gợi mở một phương thức khôn khéo dung hoà mọi vật cản trên con đường dựng xây đất nước. Một chi tiết khác nổi rõ là các cụm từ “trừ B” và “cộng T” luôn xuất hiện song song và xuyên suốt cả bài, phải chăng điều đó ngụ ý nhấn mạnh sự cần thiết một quá trình không ngừng mở rộng hợp tác và giao lưu quốc tế trong điều kiện nền độc lập dân tộc được đảm bảo?
Nhìn khái quát, bài “Cân bằng” ít nhiều có biểu hiện rõ nét của “thơ linh cảm”. Trong hoàn cảnh hiện nay, việc chú giải chi tiết về nội dung đích thực của một bản ghi tương tự là vấn đề bỏ ngỏ vì chính các hiện tượng linh cảm nói chung vẫn còn trong bức màn bí ẩn.
Đức Phúc (T/c Thế giới trong ta, số 132)
